Social Tipping Point Strategie om fysische tipping points af te wenden

Bijlage bij de brief aan mevrouw Hamer, informateur.

HET PROBLEEM

Fysische tipping points versterken opwarming

“Antarctica is headed for a climate tipping point by 2060, with catastrophic melting if carbon emissions aren’t cut quickly.”

The Conversation, 17mei 2021

“Greenland ice sheet on brink of major tipping point, says study. Scientists say ice equivalent to 1-2 metres of sea level rise is probably already doomed to melt.”

The Guardian, 17 mei 2021

CO2 uit de lucht halen kan niet voorkomen dat Antarctica smelt. Technologie die nog uitgevonden moet worden of pas over tien tot twintig jaar groen is, kan ons niet meer beschermen. Tegen die tijd is de aarde al zo ver opgewarmd, dat tipping points in het klimaatsysteem de opwarming uit zichzelf versterken.

Het was professor Hans Joachim Schellnhuber van het Potsdam Instituut die als eerste waarschuwde voor ‘tipping points’ in het klimaatsysteem van de aarde; kantelpunten die ontstaan door klimaatverandering, waarbij de opwarming van de aarde zichzelf versterkt. Het bekendste tipping point is dat van de poolkappen. Als door klimaatverandering de grote witte oppervlakte van de poolkappen smelt, worden zonnestralen die nu terugkaatsen naar de ruimte geabsorbeerd in donkere zee. Dat betekent dat de aarde sneller opwarmt. Deze opwarming komt nog eens bovenop die van het broeikaseffect die wij als mens veroorzaken en zet op haar beurt weer nieuwe tipping points in werking waardoor de temperatuur nóg verder stijgt. Als dat gebeurt, kunnen mensen geen invloed meer uitoefenen op klimaatverandering. Dan is het uit onze handen en rest ons niets anders dan de samenleving te beschermen tegen de schade. Dit is in het kort het scenario dat het Parijs-akkoord probeert te voorkomen door de temperatuurstijging te beperken tot 1,5 graden Celsius.

De OPLOSSING

“The question at a global systems level today is not whether humanity will transition away from fossil fuels. The question is: Will we do it fast enough? Effective planetary stewardship requires updating our Holocene mindset. We must act on the urgency, the scale, and the interconnectivity between us and our home, planet Earth. More than anything, planetary stewardship will be facilitated by enhancing social capital — building trust within societies and between societies.

Statement van 15 Nobel-prijswinnaars en vele wetenschappers op 29 april 2021

Social tipping points kunnen het tij keren

De fysische tipping points zijn niet om vrolijk van te worden, te meer omdat de eerste tipping points al in werking zijn getreden. Maar we kunnen het tij nog steeds keren, al wordt de tijd die ons rest steeds korter. De komende jaren moeten we elk jaar meer broeikasgassen reduceren. Dat is een ongekende opgave, zeker omdat de broeikasgassen nu nog 0 tot 2% per jaar stijgen. Maar het kan. En het goede nieuws is: daarvoor hoeft geen nieuwe, dure technologie ontwikkeld te worden. Professor Schellnhuber heeft zijn hoop gevestigd op maatschappelijke kantelpunten: ‘social tipping points’. “De enige manier om de steeds snellere verandering van het klimaat te verslaan”, aldus de professor, “is met steeds snellere veranderingen in de samenleving.” Want net als fysische tipping points kunnen ook maatschappelijke fenomenen een zichzelf versterkende versnelling in gang zetten. Op het moment dat meerdere social tipping points elkaar gaan versterken en tot structurele verandering leiden, kunnen we volgens de professor de kantelpunten in de fysische wereld voor zijn. Het brengt een rechtvaardige transitie in een stroomversnelling.

https://www.youtube.com/watch?v=AAGQHPbsvTY / Schellnhuber vanaf ongeveer minuut 6, minuut 17 over Titanic, rond 19 over belang social tipping points / Ilona Otto vanaf ongeveer minuut 51

Bron: https://www.pnas.org/content/117/5/2354

voorbeelden

social tipping point-maatregelen

Schellnhubers collega bij het Potsdam Instituut, professor Ilona Otto, publiceerde in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS over social tipping point-maatregelen die een versnelling in technologische ontwikkelingen, broeikasgasreductie en maatschappelijk draagvlak teweeg kunnen brengen waardoor we op hol geslagen klimaatverandering kunnen voorkomen. Daarbij schrijft ze nadrukkelijk dat technologische ontwikkeling waarschijnlijk een belangrijke rol zal spelen, maar expliciet níet in de zin van technologie die nog uitgevonden moet worden. De sleutel zit ‘m meer in bestaande technologie die goedkoper wordt.

Enkele voorbeelden uit het artikel:

1: Divesteren en herinvesteren

Verschuivingen op de energiemarkt die investeringen in fossiele brandstof onrendabel en onaantrekkelijk maken

Divesteren is de social tipping point-maatregel die volgens Otto als snelste effect kan sorteren, namelijk al binnen één uur. Als pensioenfondsen en publieke en private banken publiekelijk besluiten om fossiele bedrijven uit hun beleggingsportefeuille te weren, worden nieuwe investeringen duurder voor de fossiele industrie en vermindert de belangstelling voor investeren in vervuilende activiteiten. Ook groeit de vraag naar duurzame investeringen. Als beleggers het geld ook nog investeren in duurzame oplossingen, krijgt die beweging een versnelling. DNB pleit ervoor om de schade door klimaatverandering te laten meewegen in investeringsbeleid. Het Internationale Energie Agentschap (IEA) stelt dat er een einde moet komen aan investeringen in nieuwe projecten om kolen, olie en gas te winnen. In Nederland vergroot Greenpeace de druk op de banken. ABP Fossielvrij en Groen Pensioen vergroten de druk op de Nederlandse pensioenfondsen.

Wij vragen het nieuwe kabinet:

het social tipping point te versnellen door publieke en private banken en pensioenfondsen te verplichten om te divesteren uit de fossiele industrie en om dat geld te herinvesteren in maatschappelijke en/of groene projecten en bedrijven.

2: Stoppen met fossiele subsidies

Snelle prijsdalingen en opschaling bestaande duurzame technologie

Nog steeds gaat er meer subsidie naar de fossiele industrie dan naar klimaatbeleid. De Nederlandse regering heeft in december 2020 de subsidie voor gaswinning zelfs nog verhoogd. Subsidies aan de fossiele industrie geven een schadelijke industrie een ongewenste en oneerlijke voorsprong op de markt. Als deze subsidies worden afgeschaft en als dat bedrag deels geïnvesteerd wordt in de schone oplossingen die al bestaan, wordt fossiele brandstof duurder en klimaatvriendelijke alternatieven goedkoper. Dat kan een versnelling in technologische ontwikkeling in gang zetten die volgens Otto’s artikel de broeikasgassen wereldwijd jaarlijks met 4,4% tot 21% kan verminderen. Oil Change International heeft berekend dat als Nederland per direct begint met het afschaffen van fossiele subsidies en vervolgens 20% herinvesteert in energie-efficiëntie, 10% in duurzame energie en 50% in sociale vangnetten, dit al in 2025 de Nederlandse uitstoot met 7,7% omlaag kan brengen. Zo kunnen zowel klimaatverandering als sociale ongelijkheid worden bestreden zonder extra kosten, aldus Oil Change International. Mede daarom voeren Both Ends, Greenpeace, Milieudefensie, Oil Change International en Extinction Rebellion campagnes tegen fossiele subsidies.

Wij vragen het nieuwe kabinet:

het social tipping point te versnellen door te stoppen met fossiele subsidies en de miljarden die daardoor vrijkomen te investeren in duurzame ontwikkelingen. Nederland heeft zich 19 mei 2021 aangesloten bij de Friends of fossil fuel subsidy reform groep – een club van landen die het stopzetten van fossiele subsidies promoot. We verwachten dat NL als nieuw lid van de coalitie snel actie zal nemen om de Nederlandse subsidies te stoppen.

3: Klimaateducatie

Kennis, verschuiving normen en waarden en groei maatschappelijk draagvlak

Klimaatonderwijs is nu vaak incidenteel, afhankelijk van de docent of zelfs afkomstig van de fossiele industrie. Het huidige Nederlandse curriculum is achterhaald en niet meer up to date, het is sinds 2007 niet meer veranderd. Klimaat en duurzaamheid verdienen een fundamentele plaats in het curriculum maar ook in de bedrijfsvoering en het gebouw van de school. Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek dat gebrek aan kennis over klimaatverandering mensen verhindert om in actie te komen voor het klimaat. Goed en onafhankelijk klimaatonderwijs kan zowel direct effect hebben op de leerling als op diens gezin en sociale omgeving. Bovendien kan een social tipping point ontstaan zodra klimaatbewuste leerlingen de arbeidsmarkt opgaan, ook op beslissende en politieke functies. Daarom pleiten de Nederlandse Academie voor Duurzaam Onderwijs, Teachers for Climate, Youth for Climate en Fridays for Future voor onafhankelijk klimaatonderwijs.

Wij vragen het nieuwe kabinet: 

dit social tipping point te versnellen door klimaat en duurzaamheid voor zowel huidige als toekomstige generaties en ook niet-menselijk leven een fundamentele plaats te geven in het curriculum en de bedrijfsvoering en het gebouw van de school. Dit onderwijs moet onafhankelijk zijn.

4: Verbod op fossiele reclame

Verschuiving normen en waarden en groei maatschappelijk draagvlak

Een verbod op fossiele reclames wordt genoemd onder het kopje ‘beperkingen aan de fossiele industrie’ die voor een maatschappelijke omwenteling kunnen zorgen. Een reclameverbod de-normaliseert de fossiele industrie en het gebruik van fossiele brandstof voor vliegreizen en brandstofauto’s en verandert zo sociale normen. Dat een verbod op fossiele reclame een social tipping point-maatregel is, illustreert de beslissing van Amsterdam om fossiele reclame te weren. Dat nieuws ging de hele wereld over en sindsdien willen vele steden in binnen- en buitenland hetzelfde. Daarom pleiten Reclame Fossielvrij en Greenpeace voor een landelijk verbod op fossiele reclame.

Wij vragen het nieuwe kabinet:

dit social tipping point te versnellen met een wet die reclame, sponsoring en marketing verbiedt voor de fossiele industrie, vliegreizen en vervuilende auto’s. Net als reclame voor tabak verboden is.

5: Decentralisatie van het energiesysteem

Onderlinge uitwisseling en voorkomen van fossiele lock-in

Een ander kansrijk social tipping point is volgens Otto het decentraliseren van energie. Als de overheid burgers in staat stelt zelf hun stroom en warmte te regelen, levert dat ter plekke 100% reductie op. Er moet een stop komen op nieuwe investeringen in fossiele infrastructuur, om een zogenaamde ‘lock-in’ te voorkomen. Anders zit de samenleving nog decennia vast aan fossiel. Daarom voert Den Haag Fossielvrij actie tegen de komst van een leiding die warmte van de fossiele industrie aan Haagse huizen zou moeten leveren. Urgenda maakt al bijna 10 jaar huizen energieneutraal en loopt aan tegen een tekort aan technische mensen en capaciteitstekorten bij netwerkbedrijven.

Wij vragen het nieuwe kabinet:

dit social tipping point te versnellen door wetgeving voor warmte en elektriciteit ook coöperatief in te richten, gericht op lokale duurzame warmte en elektriciteit en systemen waardoor burgers deze energie onderling kunnen uitwisselen. Verder: geen belastingvoordelen meer voor energiegrootverbruikers (gelijke behandeling) en flexibele belastingtarieven voor opslag van warmte en elektriciteit. Ook vragen we de overheid om maatregelen die de potentie van de groene leveranciers vergroot. Zij vervullen een sleutelrol in de groene beweging, door te investeren in lokale energieprojecten, lokaal eigenaarschap te stimuleren en een bijdrage te leveren aan de professionalisering van energiecoöperaties.

Zelfversterkend effect

Elk van de voorgestelde maatregelen heeft effect. En met elke extra social tipping point-maatregel wordt dat effect nog eens versterkt. Dat is de kracht van social tipping point-maatregelen. Zo wordt het effect van klimaatonderwijs versterkt door een verbod op fossiele reclame, rechtszaken en andere verboden aan het adres van de fossiele industrie. Omgekeerd werkt het ook: Otto waarschuwt dat het snelle effect van divesteren vervliegt als fossiele subsidie blijft bestaan en als sociale normen en waarden niet veranderen. Dan mist de basis waarop het snelle divestmentsucces kan aarden.

De meerwaarde van een Social Tipping Point Strategie – boven losse maatregelen – is dus dat ze elkaar versterken. In deze brief noemen we slechts enkele van de vele social tipping point-interventies uit het artikel van Otto et al.

Enkele andere zijn bijvoorbeeld:

  • groeiende perceptie dat fossiele brandstof immoreel is. Het besef dat de keuzes die we in Nederland maken, nu al het bestaan bedreigt van mensen en natuur op plekken waar de fossiele brandstof gewonnen wordt. Bovendien treft klimaatverandering mensen het hardst in landen die zelf het minste hebben bijgedragen aan klimaatverandering en ook niet het geld hebben om zich tegen de gevolgen ervan te beschermen. Hetzelfde geldt voor mensen die nog niet geboren zijn, ecosystemen en dieren. Otto schrijft dat de geschiedenis heeft uitgewezen dat sociale en morele normen menselijk gedrag op grote schaal kan beïnvloeden, bijvoorbeeld bij de afschaffing van slavernij.
  • de verantwoordelijkheid voor circulariteit bij de producent leggen
  • verplicht klimaatlabel dat de klimaatschade van elk product of dienst noemt
  • een andere manier om economisch succes te meten
  • grassrootsbewegingen die protest organiseren
  • duurzaam bouwen en een andere inrichting van gemeenten
  • overtuigende narratieven ook over het inheems perspectief op de natuur

Otto ziet zowel potentie als bewijs in de razendsnel groeiende wereldwijde grassrootsbewegingen als Fridays for Future en Extinction Rebellion dat sociale normen en waarden al aan het verschuiven zijn. Ook DeGoedeZaak en de Grootouders voor het Klimaat werken mee aan zo’n kantelpunt.

oproep

aan het nieuwe kabinet

We hebben de overheid hard nodig om social tipping points te bereiken

Veel initiatieven die social tipping points in gang kunnen zetten, komen vooralsnog uit de samenleving. Zo zijn geen van de bovengenoemde interventies waarvoor ondergetekenden pleiten overheidsbeleid. Sterker nog, de overheid ziet de ‘meestribbelende’ fossiele industrie helaas nog steeds als partner en nodigde hen zelfs uit als lichtend voorbeeld van verandering op de allereerste Nationale Klimaatdag, terwijl onderzoek na onderzoek uitwijst dat zij bij lange na niet op lijn liggen met de Parijs-doelen.

De overheid neigt in klimaatbeleid ook naar technologie die pas op lange termijn te realiseren of duurzaam is. Maar de tipping points in het klimaatsysteem geven ons niet de ruimte om nieuwe technologische beloftes af te wachten die pas over twintig jaar op de markt komen. Als we nu niets doen, zijn we binnen een decennium de controle kwijt. We hebben ook niet de luxe om een maatschappelijk sneeuwbaleffect over te laten aan ngo’s en grassrootsbewegingen met vrijwilligers.

We hebben de Rijksoverheid nodig voor de versnelling van technologie die er nu al ís.

We hebben de Rijksoverheid nodig voor de versnelling van technologie die er nu al ís. We hebben het nieuwe kabinet nodig om met strategisch en effectief beleid social tipping points in gang te zetten die ervoor zorgen dat (met technologische en maatschappelijke verandering) het Parijsdoel van 1,5C graden gehaald wordt.

Derk Loorbach (professor socio-economic transitions bij DRIFT en ondertekenaar van deze brief), voegt daaraan toe dat de overheid kan inspelen op gebeurtenissen zoals de aardbevingen in Groningen om veranderingen door te voeren in plaats van die af te remmen: “Ik roep de overheid op klimaatwetenschap serieus te nemen en dus ambitieuzer te zijn. De overheid zou beleid zo moeten inrichten dat anticipeert op momentum. Dan kan ze de gebeurtenis inzetten om een stap voorwaarts te zetten. Ook moet de overheid de hierboven genoemde maatregelen doorzetten, te beginnen met het verbieden van fossiele reclame.”

Kans voor integraal klimaatbeleid zonder prijskaartje

Juist omdat social tipping points effectiever worden als ze elkaar versterken, biedt dat de overheid een uitgelezen kans om slim, integraal en samenhangend beleid te ontwerpen om het Parijs-doel te halen. Bovendien, in tegenstelling tot bijvoorbeeld CO2-opslag onder de Noordzee, zijn social tipping point-maatregelen veelal klimaatmaatregelen waar geen prijskaartje aan hangt en die soms zelfs geld opleveren. Bij het afschaffen van fossiele subsidies komen miljarden vrij die direct geïnvesteerd kunnen worden in klimaatvriendelijke oplossingen, zoals een decentraal energiesysteem. Een verbod op fossiele reclame, klimaateducatie en klimaatlabels besparen geld omdat ze emissies voorkomen en bovendien het draagvlak vergroten voor klimaatbeleid. Het goede nieuws is dat al veel politieke partijen in hun recente verkiezingsprogramma’s al losse social tipping point-maatregelen hebben opgenomen; afschaffen van fossiele subsidies, een verbod op fossiele reclame, klimaateducatie, divesteren.

Ook Den Haag is er klaar voor!

Wil uw organisatie onze open brief ook ondertekenen? Klik hier!

Wie zijn de Social Tipping Point-coalitie?

447 ondertekenaars!

We doen ons best om de lijst regelmatig te updaten. Aanmelden kan nog steeds!
Veel dank voor jullie steun!

Wetenschap en hogescholen

 

Organisaties

 

Professoren, op persoonlijke titel

  • prof. dr. Noelle Aarts | socio-ecologische interacties | Radboud Universiteit Nijmegen
  • prof. dr. ir. Conny Bakker | Industrieel Ontwerpen | TU Delft
  • prof. dr. Denny Borsboom | directeur Social and Behavioural Data Science Centre
  • prof. dr. René ten Bos | filosoof | Radboud Universiteit
  • prof. dr. Geert Buelens | schrijver | hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde | Universiteit Utrecht
  • prof. dr. ir. Andy van den Dobbelsteen | coördinator duurzaamheid | TU Delft
  • prof. dr. Josee van Eijndhoven | hoogleraar (em) Sustainability Management | Erasmus Universiteit | Voorzitter Duursaam Benoordenhout
  • prof. dr. ir. Thea Hilhorst | hoogleraar Humanitarian Aid | Institute for Social Science ISS / Erasmus University
  • prof. dr. Klaas Landsman | mathematical physics | Radboud Universiteit Nijmegen
  • prof. dr. ir. Theo van der Meer | Emeritus prof. Thermische Werktuigbouwkunde | Universiteit Twente
  • prof. dr. mr. Hans van Meerten | professor Europees pensioenrecht Universiteit Utrecht | advocaat, consultant en lid van OPSG / EIOPA
  • prof. dr. Lars Moratis | lector | Breda University of Applied Sciences & Antwerp Management School
  • prof. dr. J.B. Opschoor | hoogleraar (em) economie van duurzame ontwikkeling |  oud-rector Institute of Social Science Den Haag
  • prof. dr. Ilona Otto | Potsdam Institute for Climate Impact Research
  • prof. dr. Theunis Piersma | hoogleraar Trekvogelecologie | Rijksuniversiteit Groningen |  waddenonderzoeker bij Koninklijk NIOZ-Texel
  • prof. dr. Jan Rotmans | hoogleraar Transitiekunde | Erasmus Universiteit
  • prof dr. Irene van Staveren | hoogleraar of development economics | Institute for Social Studies - Erasmus Universiteit
  • prof. dr. ir. Paul Struik | Hoogleraar gewasfysiologie | Wageningen University and Research
  • prof. dr. ir. Pier Vellinga | hoogleraar klimaatverandering en maatschappelijke implicaties | Vrije Universiteit Amsterdam
  • prof. dr. Nanda Verhoeven-Duif |Hoogleraar diagnostiek metabole ziekten | UMC Utrecht
  • prof. dr. Roos Vonk | hoogleraar sociale psychologie | Radboud Universiteit Nijmegen
  • prof. dr. Frederik Zuiderveen Borgesius |hoogleraar ICT & Recht | Radboud Universiteit Nijmegen

 

Wetenschappers, promovendi, studenten op persoonlijke titel

  • Wieke Blaauw | Senior Policy Officer | Institute for Social Science - Erasmus Universiteit
  • dr. Tessa Blanken | postdoc onderzoeker | Universiteit van Amsterdam
  • dr. Cameron Brick | assistant professor | Universiteit van Amsterdam
  • dr. Roger Cremades Rodeja | co-auteur Social Tipping Points for Stabilizing Earth's Climate | Wageningen University
  • Lieke Dreijerink | Student duurzaam gedrag | WUR
  • dr. Martin Drenthen | universitair hoofddocent Milieufilosofie | Radboud Universiteit
  • mr. drs. J.W. Egtberts | phd student | Open Universiteit Nederland
  • dr. Yuri Engelhardt | universitair docent datavisualisatie | Universiteit Twente
  • dr. ir. Sanli Faez | natuurkundige | Universiteit Utrecht
  • Koen van der Gaast | onderzoeker voedseltransitie | Wageningen Universiteit
  • dr. Bob Geldermans Msc. | assistant professor | Onderzoek naar Climate Design & Sustainability | TU Delft

Wetenschappers, promovendi, studenten op persoonlijke titel (vervolg)

  • dr. Petra de Goeij | bioloog | Rijksuniversiteit Groningen
  • dr. Michel Handgraaf | Onderzoeker Environmental Decision Making | AMS Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions & Wageningen Universiteit
  • Jonne Harmsma | Centrum voor Parlementaire Geschiedenis
  • dr. ir. Ignas Heitkönig | universitair docent | WUR
  • Muriel Heldring | Leiden Universiteit
  • dr. Thomas Hoppe I universitair hoofddocent | faculteit TBM |TU Delft
  • Vatan Hüzeir | wetenschapper | Erasmus Universiteit Rotterdam
  • dr. Leo van Kampenhout | Scientists4Future NL
  • dr. Clemens Kaupa | assistant professor | Vrije Universiteit Amsterdam | onderzoek naar klimaatwetgeving
  • Sabine Kerssens | student Systems Engineering
  • mr. Ingrid van der Klooster | Universitair docent | Sustainable Finance Erasmus Universiteit Rotterdam
  • dr. ir. Jeroen Kluck | lector water in en om de stad / stedelijke klimaatadaptatie | Hogeschool van Amsterdam
  • Emmanuella Kyeremaa | MA student
  • dr. Maarten Loonen | Arctisch Centrum Rijksuniversiteit Groningen
  • Tjitse van der Molen | University of California, Santa Barbara | Graduat Student Systems Neuroscience
  • dr. Niek Mouter | assistant professor | Government Project Appraisal  | TU Delft
  • ir. Arthur Oldeman | klimaatwetenschapper UU | Scientists4Future NL
  • Ludo van Oyen | gastdocent |Institute of Environmental Science | Leiden Universiteit
  • dr. Esther Parigger | hoofddocent Duurzaam gedrag | Toegepaste Psychologie  | Hogeschool van Amsterdam
  • dr. Peter Roessingh | assistant professor | Institute for Biodiversity and Ecosystem Dynamics
  • dr. Disa Sauter | associate professor of psychology | Universiteit van Amsterdam
  • dr. Annette Scheepstra | Arctisch Centrum | RUG
  • dr. Marjan Smeulders | microbioloog | Radboud Universiteit
  • dr. Benjamin Sprecher | universitair docent | TU Delft | Industrieel Ontwerpen
  • Frits Steenhuisen | Arctisch Centrum Rijksuniversiteit Groningen
  • dr. ir. Marjan Stuiver | Programmaleider Groene Steden | Wageningen University and Research
  • dr. Yvonne Verkuil | moleculair ecoloog | Rijksuniversiteit Groningen
  • dr. Joost Vervoort | Associate Professor of Foresight and Anticipatory Governance | Copernicus Instituut voor Duurzame Ontwikkeling | Universiteit Utrecht
  • dr. Jan Westerweel | Geoloog | Université de Rennes
  • Emma Zuiderveen | promovendus

Lectoren, docenten en onderzoekers van hogescholen

  • dr. Selçuk Balamir | Willem de Kooning Academie
  • Marije van Bommel | docent Herman Brood Academie
  • Ilse Duijvestein | Hogeschool van Amsterdam
  • Christianne Heselmans | Fontys Hogescholen - Academy for Creative Industries | docent & onderzoeker Sustainable Futures
  • Ruben Jacobs | socioloog en schrijver | Hogeschool voor de Kunsten Utrecht
  • dr. ir. Lisette Klok | onderzoeker/docent stedelijke klimaatadaptatie | Hogeschool van Amsterdam
  • Loes Kreemers | Gedragswetenschapper duurzaam gedrag |  lectoraat psychologie voor een duurzame stad | Hogeschool van Amsterdam
  • Gudo Nollen | Opleidingsadviseur |HvA
  • dr. Reint Jan Renes | lector | psychologie voor een duurzame stad | Hogeschool van Amsterdam
  • dr. Jaap van der Stel | lector | GGZ Hogeschool Leiden | onderzoek klimaat en gezondheid
  • Marten Valk | Bouwadviseur | docent hoger onderwijs
  • dr. Oane Visser | dr. associate professor in agrarian studies ISS Erasmus Universiteit
  • Felix van Vugt | docent lerarenopleiding VO | Hogeschool Utrecht
  • Andries Zoutendijk | docent politieacademie

Klimaattransitie

 

Ngo’s


Burgerorganisaties

 

Coalities

 

 

Energiecoöperaties /lokale transitie

Bedrijven


Op persoonlijke titel

  • Reindert Augustijn | Manager Intensifying Climate Action
  • Ralien Bekkers | internationaal klimaatadviseur
  • Reinier van den Berg | weerman | klimaatspecialist
  • Marcel Beukeboom | klimaatgezant
  • Maurits Groen | ondernemer
  • Kees Klomp | founder THRIVE Institute
  • Ruud Koornstra | Nationale Energiecommissaris
  • Yeliz Mert | Country Partner Manager | B Lab Europe
  • Eva Rovers | schrijver | mede-oprichter Bureau Burgerberaad
  • Michel Scholte | Minister van de Nieuwe Economie
  • Werner Schouten | Voorzitter Jonge Klimaatbeweging
  • Jan van de Venis | Waarnemend Ombudspersoon Toekomstige Generaties
  • Arnold Beekes | innovator
  • Randy Benjamins | business coach
  • Saskia Bogaart | freelance copywriter o.a. voor Klimaatmoeders
  • Marja Bogaarts | GroenErwt-Transpharmacie
  • Lennart Van Der Burg | Climatecoach4u
  • Sharona Ceha | klimaatverbinder
  • Heloise Della Vedova | Pen, Papier, Plan
  • Widoere Djelantik | adviseur Staatsbosbeheer
  • Sven Duyx | praktisch idealist, innovator, SDG-driven
  • Niels Feder | medewerker fruitteelt
  • Eric Ferguson | consultant energie en ontwikkeling
  • Marc van Gemert | senior adviseur lokale overheid
  • Maarten van der Giessen | Adviseur Energie Transitie
  • Wendy Gooren | zakelijk leider Sense of Place
  • Laurie Hermans | cultureel antropoloog |TNO
  • Merit Hindriks, pleitbezorger & campaigner (internationale) klimaatrechtvaardigheid
  • Arjan van den Hoogen | Sr. duurzaamheidsadviseur
  • Marielle Horst-Gussenhoven | Wholebrands
  • Tom Keek | strategisch adviseur omgevingsbeleid
  • Mayke van Keep | Issuemakers
  • Liane van Klaveren | strategisch adviseur communicatie
  • Roeland Kneppers | Coöperatie Bergen Energie (BE)
  • Lieneke Knuyt | Klimaattrainer Knuyt Training en Advies
  • Lani Kok | beleidsmedewerker circulaire economie
  • Pauline van der Kolk | projectleider Expeditie van betekenis
  • Jan Korff de Gidts, regionaal burgerinitiatief Kracht van Utrecht
  • Nico Landsman | Zeeland Bruist
  • Maiken Larsen | Facilitator en communicatiepersoon
  • Lennart van der Linde | projectleider Klimaat en Energie | Duurzaam Den Haag
  • Sanne Meelker | projectleider warmtetransitie
  • Kirsten Notten | directeur Kennis en Community
  • Willemien Op den Orth | tolk-vertaalster
  • Suzanne Oudmaijer | milieucoördinator
  • Frank Peters | beleidsmedewerker
  • Hans Peters | MVO professional
  • Rick van der Pol | Bouwkundig adviseur
  • Boris Polm | Adviseur Innovatief ondernemerschap
  • Anton Remmers | Bouwkundig ingenieur en Energiecooperatie Boerakker
  • Bert Rorije | generalist sociale impact en duurzaamheid
  • Menno Schermer | Kartrekker van participatie Menno Schermer Managament
  • drs. Marion J.T. Schobre | Marvicon
  • Flip Schrameijer | socioloog
  • Gijs Spoor | sociaal ondernemer
  • Elmar Theune | secretaris Coöperatie ValleiEnergie
  • Kyra van de Valk (MSc) | Strategisch adviseur duurzaamheid
  • Wendy van Ulden |Teamcoach en Burgerberaad enthousiasteling
  • Jos Verhagen | energiecoach
  • Dick Verheul | redacteur Groene Verhalen
  • Jaap Verhoeff | RVO
  • Pauline Westendorp | energiecommissaris Amsterdam
  • Liesbeth Willemsen | duurzaamheidsconsulent
  • Tjitske Ypma | senior beleidsmedewerker | ministerie van I&W
  • Leo van Zanten | duurzame les, langer leefbare planeet

Culturele, creatieve sector en media

 

Op persoonlijke titel

  • Nelson Addo | conservator a.i. Multatuli Museum
  • Jan-Willem Anker | auteur
  • Etienne Baileau | journalist
  • Ben Baudion | architect
  • Sunny Bergman | filmmaker | schrijver | activist
  • Hanna Bervoets | schrijver
  • Gerda Blees | schrijver
  • Arnold de Boer | muzikant
  • Lex Bohlmeijer | programmamaker
  • Tsead Bruinja | dichter
  • Aurelia van der Burght | visual artist
  • Annelie David | dichter
  • Ida Dijkstra | Social designer, beeldend kunstenaar, docent
  • Chihiro Geuzebroek | filmmaker | public speaker
  • Selby Gildemachter | Kunstenaar
  • Renske de Greef | auteur
  • Sylvie Goeman | Beeldend Kunstenaar en Founder KustArt, Esterenburch
  • Babs Gons | schrijver | performer
  • Maria Goos | schrijfster
  • Katja Herbers | actrice
  • Gon Hoefsloot | componist | performer
  • Jennifer Hoffman | actrice
  • Liset Horsten | muzikant
  • Twan Huys | journalist
  • Mijke de Jong | regisseur
  • Heidi Koren | stadsdichter Nijmegen
  • Pauline van der Kolk | zakelijk leider Loods 13
  • Bas Kwakman | auteur | uitgever | Radicale Vriendschap, poëzie en activisme
  • Nynke Laverman | singer/songwriter
  • Suzana Lopes da Silva | architect
  • Ria Marks | theatermaker
  • Lieke Marsman | dichter des vaderlands
  • Ruben van der Meer | acteur
  • Thomas Möhlmann | dichter
  • Ramsey Nasr | schrijver | dichter | acteur
  • Martine Nijhoff | schrijver
  • Anniek Pheifer | actrice
  • Esther Polak, Kunstenaarsduo PolakVanBekkum
  • Robert Rosendal | Initiatiefnemer Kunst en Landschap Noord Nederland

Op persoonlijke titel (vervolg)

  • Sytze Pruiksma | componist | muzikant
  • Monique Remmelzwaai | regeneratief designer
  • Thekla Reuten | actrice
  • dr. Jonas Staal | kunstenaar | mede-oprichter Court for Intergenerational Climate Crimes (CICC)
  • Koos Terpstra | schrijver | regisseur
  • Waldemar Torenstra | acteur
  • Merlijn Twaalfhoven | componist
  • Georgina Verbaan | actrice
  • Marjon van Weersch | redacteur, journalist
  • Stefanie Wels | anti-modeontwerper
  • Florian Wolff | muzikant & docent
  • M. van Zeeland | schrijver

Organisaties

    Financieel, juridisch, politiek en bestuurlijk experts

    Organisaties

    Financieel, juridisch op persoonlijke titel

    • Christiaan Alberdingk Thijm | jurist & auteur
    • Peter Blom, oud-CEO/voorzitter van de Raad van Bestuur Triodos Bank
    • Maarten Bunnik | klimaatfinancier
    • Ernst-Jan Kuiper | gepromoveerd klimatoloog
    • Adriaen Luijks | eindredacteur MeJudice
    • mr. Madeleen Mulder | jurist, wayfinder and purpose activator
    • Sjoera Nas | privacy-adviseur
    • dr. Channa Samkalden | mensenrechtenadvocaat
    • dr. Willem Schramade | Sustainable Finance Factory
    • dr. Magda Smink | onderzoeker/adviseur lobby in duurzaamheidstransities
    • Martijntje Smit | techniekfilosoof en onderzoeker
    • Hans Stegeman | econoom | columnist
    • dr. Ben Tiggelaar | auteur en gedragswetenschapper
    • dr. Machteld Vonk | jurist

     

    Politiek

    Op persoonlijke titel

    • Ger van Eeden | Volt NL & Volt EU
    • Jan Hoekema | change manager en oud-Tweede Kamerlid voor D66 en oud-burgemeester van Wassenaar
    • Klaas Hoekstra | Afdelingsvoorzitter GroenLinks Lochem
    • Alman Metten | onderzoeker | oud-lid Europees Parlement
    • Melissa Oosterbroek | raadslid GroenLinks Haarlem en ondernemer
    • Lammert van Raan | Kamerlid Partij voor de Dieren
    • Jan Pronk | oud-minister van VROM
    • Henk Zandvliet | Fractievoorzitter GroenLinks De Bilt

    Onderwijs, sport, zorg en welzijn

    Organisatie

    Op persoonlijke titel

    • Richard Abbenhuis | verpleegkundige
    • Patricia Aerts |TopTeamWerk
    • Daan Beens | GZ-psycholoog
    • Lieke Borkent-de Zeeuw | Nationale Media Coach
    • Dr. Marjolein Doesburg-van Kleffens | Specialist Laboratoriumgeneeskunde klinische chemie
    • Anita Ebbing | welzijnswerker en ruimtelijk vormgever
    • Henk Jense | docent
    • Marc Gehrels | Sociaal ondernemer
    • Pauline de Graaf | Huisarts
    • Doortje 't Hart | Facilitator van verbinding
    • Fenna Heyning | directeur in de zorg
    • Anna Hinze | psychiater | psycholoog | coach
    • Jan van der Kamp | Heath Systems Innovations
    • Marcel Kerkhoven | Huisarts
    • Esther Korteweg | dierenarts
    • Christine Kuiper | sr. kennismedewerker Movisie
    • Julia Lampe-Van den Dool |Pediatrisch echocardiografist |UMC Utrecht-Wilhelmina Kinderziekenhuis
    • Tessa Mathijsen | docent Nederlands
    • Mark Ooijevaar | Schaatser | Totaalplan spoor
    • Pia Putman | mantelzorgconsulent en communicatietrainer
    • Carry Rosenblatt Limpens |samenwerkplaatsen
    • Jan Albert Slurink | docent middelbare school
    • Ernest Smeet | zorgmedewerker
    • Eric Stam | docent beroepsopleiding
    • Yvette Stevens | Psycholoog | filosoof
    • Etske Thie | leerkracht
    • Marten Valk | docent hoger onderwijs, onderwijsontwikkelaar
    • Petra Verdonk | universitair hoofddocent | Amsterdam UMC
    • Herma Wichman | coach
    • Jannah Wijffels | bewustzijnstrainer, vernieuwer
    • Paula Wolthers | Verslavingszorg Noord-Nederland
    • Bram Zuur | maag- darm- leverarts | initiatiefnemer oproep duurzame zorgpensioenen

     

    Religieus en levensbeschouwelijk


    Op persoonlijke titel

    • C.T. Benard | predikant | Protestantse Kerk
    • Waltraut Stroh | Werkgroep Groene Lukas | Lukaskerk Den Haag

    Overig

    Namens organisatie

    Op persoonlijke titel

    • Arina Angerman, Social Media 4 Boomers
    • Henk van As, gepensioneerd
    • Willem Boerma, beleidsmedewerker
    • Paul Cornelisse, gepensioneerd mechanical architect ASML
    • Jos Koekkoek, senior inkoper ICT
    • Elbert van Remmerden, senior informatiebeheer, gemeente Het Hogeland
    • Arno Rozendaal, online content specialist
    • Tim Toornvliet, Hoofd Communicatie
    • Sandra van Vliet, communicatiespecialist
    • Bart de Vries, informatiespecialist

    Aanmeldingen zonder opgave beroep

    • Jacomijn Baart
    • David Bassie
    • Gudula van Beem
    • Joeri Bertels
    • Hildo Bonnema
    • Ron de Bruijn
    • Arna Cornelissen
    • Louis Dietvorst
    • Ing. C. Dijksen
    • Robert Ehrencron
    • Sjaak Evers
    • Theo Janssen
    • Henny de Jong
    • Pieter Heesbeen
    • Wim de Haas
    • Jurriaan Hölzenspies
    • Freddie Kalsbeek
    • Ruben Keijser
    • Jasper Klaver
    • Paul Klinkert
    • Gjalt Kloosterman
    • Miriam Kronenberg
    • Francisca Laan
    • Marie Jose van Langen
    • Hans Leeflang
    • Lieane
    • Edward Looye
    • Thea Messemaker
    • Tjitske Muller
    • Elke van Riel
    • Maddy Roos
    • Marieke Oomen
    • Roos van Os
    • Marc Pieterse
    • Reyer Ploeg
    • Minke Postma
    • Thea Potharst
    • Onno van Sandick
    • M Schneider
    • Rina Sikkema
    • Eline Slootweg
    • Marc Smeets
    • Marita Smeets
    • Peter Stokman
    • Suzanne
    • Ezra van Tiel
    • Dick Tielrooij
    • Marc Thiry
    • Anouk van der Veeken
    • Aukje
    • Jurjen Veenstra
    • Jos Voeten
    • Erick Vloeberghs
    • Eelco van der Waals
    • Marc van Waardenburg
    • A. Wagenaar
    • Ad Warmerdam, DHSc, MSPT, MT

    Wil uw organisatie onze open brief ook ondertekenen? Klik hier!

    Wil je op de hoogte blijven van al het nieuws rondom de Social Tipping Point Coaltie? We sturen je alleen relevante berichten, niet vaker dan 6 x per jaar.

    6 + 4 =